In gesprek met Bas: zorgstandaarden in de zorg

Collega Bas is vrij gevestigd psychiater en daarnaast CMIO bij onze organisatie. Vanuit zijn achtergrond en expertise slaat hij de brug tussen zorg en technologie om te helpen de digitale innovatie in de GGZ te versnellen. Regelmatig gaat hij in gesprek met professionals uit het GGZ-landschap. Deze keer spreekt hij met Zweder Bergman, Productmanager Koppeltaal en sectorlead GGZ en gehandicaptenzorg bij VZVZ. 

Standaarden zijn van ons allemaal. Van organisaties die ze ontwikkelen en beheren, de IT (EPD-) leveranciers die ze inbouwen én van de zorgorganisaties met hun professionals die ermee gaan werken, om onze zorg te verbeteren. Toch krijgen wij, Zweder Bergman en Bas van der Hoorn (als vertegenwoordiger van VZVZ en een CMIO van een IT (EPD-)leverancier) er vaak vragen over. Hoe zit dat nu met die standaarden in Nederland, wie gaat er nu over en waar staan we? Vandaar dat we er samen meer aandacht aan geven.

Waarom standaarden onmisbaar zijn in de zorg

De druk op professionals is hoog, de vraag naar zorg stijgt en iedereen zoekt naar een oplossing. Digitalisering wordt in deze lijn vaak genoemd. Standaarden zijn dan geen luxe; ze zijn de enige manier om de zorg overeind te houden.

Toch krijgen standaarden vaak het imago van iets technisch, iets voor IT-ers onderling. Maar standaarden gaan juist over het werk van behandelaren en het leven van cliënten. Zonder goede afspraken over taal, techniek en processen blijf je hangen in eilandjes: ieder systeem communiceert nét anders, gegevensuitwisseling blijft stroperig en digitale toepassingen sluiten niet aan.

Een standaard zoals Koppeltaal 2.0, het LSP of een uniforme manier om toestemming of identiteit te regelen, voorkomt dat ieder ziekenhuis, GGZ‑instelling of leverancier opnieuw het wiel moet uitvinden. Het maakt zorg overdraagbaar en samenhangend. En het voorkomt dat we tijd en geld verspillen aan maatwerk dat nergens anders werkt.

Maar een standaard werkt alleen als drie dingen samenkomen:

1. Ze moeten gebouwd worden met de praktijk aan tafel

Als zorgprofessionals pas instappen wanneer de software al af is, is het simpel: dan sluit de standaard niet aan op de werksituatie. Dan krijgt digitalisering de schuld, terwijl het echte probleem is dat de praktijk te laat betrokken was.

2. Ze hebben onderhoud nodig

De zorg verandert. Als een standaard na oplevering stilvalt is het binnen twee jaar achterhaald. Leveranciers moeten tijd reserveren, zorgorganisaties moeten accepteren dat dit óók zorg is en beheerders moeten actief blijven door ontwikkelen. Dit vraagt tevens om een andere manier van leiderschap.

3. Ze moeten gebruikt kunnen worden

Dat klinkt logisch, maar in de praktijk staan er talloze voorzieningen klaar die amper gebruikt worden. Niet omdat ze slecht zijn, maar omdat ze geen plek vinden in processen, catalogi, behandelplannen of opleiding van professionals. Een standaard zonder adoptie is een ornament.

De sector heeft vaak de neiging om op techniek te leunen. Maar standaarden zijn geen technische producten; het zijn afspraken die alleen werken als we ze samen dragen. Iedere keer dat een zorgorganisatie wacht tot de leverancier iets oppakt, of een leverancier wacht tot de sector het vraagt, verliezen we tijd. Ondertussen staat de werkdruk niet stil.

Wie digitale zorg serieus wil maken, moet standaarden beschouwen als een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Zorgaanbieders, leveranciers en standaardisatiepartijen horen in één team te zitten. Niet pas in de implementatie, maar vanaf de eerste schets. Dan voorkom je dat standaarden in de la verdwijnen en zorgprofessionals gefrustreerd afhaken.

Standaarden zijn de ruggengraat van moderne zorg. Als we willen dat digitale zorg werkt, dat gegevens veilig en soepel meebewegen met de cliënt en dat professionals minder worden belast, dan moeten we standaarden koesteren en er sámen aan werken. Alleen dan komt het potentieel van digitale zorg echt vrij en gaat het bijdragen aan betere en efficiëntere zorg!

Reacties zijn natuurlijk welkom op bas.vanderhoorn@pinkroccade.nl of zweder.bergman@vzvz.nl